دانست ، ناگزير بايد او را هم روزگار هيكسوسيان بدانيم . حتى من برآنم كه تعيين ماندگارى اسرائيليان در سرزمين جوشن - سرزمينى كه پايگاه اصلى نفوذ هيكسوسيان است - خود نشانى است بر اين كه اسرائيليان در روزگار هيكسوسيان در مصر بوده‌اند . 11 . نشانه‌هايى هست بر اينكه يوسف در روزگارى به مصر برده شده است كه فروش بردگان آسيايى چه دختر و چه پسر در آنجا روايى و رواج داشته است . گواه ، نوشته‌اى بر پا پيروس كهنى است كه در موزهء بروكلين امريكا نگه‌دارى مىشود « 1 » و در آن از ميان هشتاد و چند برده‌اى كه در خانهء يكى از بزرگان خاندان سيزدهم - پيش از روى كار آمدن هيكسوسيان - كار مىكرده‌اند ، نام بيش از چهل برده آمده است . و از آنجا كه به گواهى تاريخ مصر ، در آن روزگاران ، در مصر جنگى نبوده است ، نمىتوان اين بردگان و ديگر بردگانى را كه در ديگر خانه‌هاى بزرگ مصر كار مىكرده‌اند ، اسيران جنگى به شمار آورد . « 2 » اما اين كه چرا نام يوسف - با اين كه پايگاه بلندى چون وزيرى پادشاه را داشته - در اسناد و نوشته‌هاى مصرى نيامده است ، به گمان من خود نشانى است ، بر اين كه او در روزگار هيكسوسيان مىزيسته است ، كه اگر در روزگار ديگرى زيسته بود ، چه بسا نام و نشانى از او - و دست كم اشاره‌اى به روىدادهاى ياد شده در تورات - در سندى يا سنگ‌نوشته‌اى آمده بود ؛ زيرا هر چند تاريخ كهن مصر از ديگر بخش‌هاى خاور نزديك ، آشكارتر و شناخته‌تر است و اسناد و آثار بيشترى از آن به دست آمده است . با اين همه ، در روزگار هيكسوسيان چنان پيچيدگىها و پوشيدگىهايى دارد كه يكى از پيچيده‌ترين و پوشيده‌ترين بخش‌هاى تاريخ مصر كهن شمرده مىشود ، چرا كه مصريان خوش نمىداشته‌اند تاريخ اين روزگارى را كه سخت از آن بيزار و دل آزرده بوده‌اند ، « 3 » بنويسند و زنده نگاه دارند ؛ و از اين روى بوده كه اين بخش از تاريخ خود را وانهاده‌اند و جز يادكردى از روزگار شه‌بانو « حتشبسوت » « 4 » ( 1490 - 1468 ق . م ) چيز ديگرى از آن را ياد نكرده‌اند . گذشته از اين ، پس از رهايى از چنگال هيكسوسيان و آزادسازى كشور خود از دست آنان ، آنچه را نيز آنان بر جاى نهاده بودند ، همه را از ميان بردند و به دست نابودى سپردند .

--> ( 1 ) . W . C . Hayes , A Papyrus of th late middle Kingdom in the Brooklyn museum ، 1955 . ( 2 ) . احمد عبد الحميد يوسف ، همان ، 43 . ( 3 ) . بنگريد به كتاب مؤلف ، حركات التحرير فى مصر القديمة ، ص 103 - 106 . ( 4 ) . بنگريد به : A . Gardiner , JEA , Vol . 32 ، 1940 ، p . 45 - 48 .